Rien kan niet altijd vertellen wat hij begrijpt, voelt of nodig heeft. Toen hij met een gebroken knie in het ziekenhuis terechtkwam, werd daarom iets anders belangrijk: goed kijken. Naar zijn reactie, zijn onrust en naar wat hij zelf nog kan. Voor zijn zus Adriëtte werd opnieuw duidelijk dat passende zorg begint bij één simpele vraag: wie is de persoon voor mij?
Rien heeft het syndroom van Down en dementie door de ziekte van Alzheimer. Zijn zus Adriëtte kent hem al 49 jaar en weet vaak goed hoe hij in het dagelijks leven reageert, wat hij prettig vindt en wanneer iets niet goed gaat. Tegelijkertijd weet zij ook niet altijd wat er in hem omgaat. Soms zoeken ze daar samen naar, schat ze iets anders in dan Rien bedoelt of weet hij haar nog te verrassen. Waar het kan, krijgt Rien daarom zelf de ruimte om te laten zien wat hij wil en nodig heeft.
Als je niet weet wie Rien is
Wanneer Rien valt en zijn knie breekt, gaat Adriëtte samen met haar moeder met hem naar het ziekenhuis. Het is een spoedsituatie en alles gaat snel. Pas wanneer de arts vragen aan Rien stelt die voor hem te ingewikkeld zijn, vertelt Adriëtte dat haar broer een verstandelijke beperking en dementie heeft.
Ook bij eenvoudige instructies merkt ze dat het misgaat. Als Rien op het behandelbed moet gaan liggen of zich moet omdraaien, begrijpt hij niet wat er van hem wordt verwacht. 'Ik zag dat hij helemaal niet begreep wat de bedoeling was. Daar werd hij onrustig en onzeker van.'
Adriëtte helpt hem en de zorgverleners geven haar daar alle ruimte voor. Toch blijft achteraf het gevoel hangen dat ze aan het begin meer over Rien had moeten vertellen. Want wat je in het ziekenhuis ziet, vertelt niet automatisch wie iemand is. Rien komt bijvoorbeeld in een rolstoel binnen, terwijl hij thuis nog met een rollator loopt en daarmee een stuk zelfstandiger is.
Als een goede oplossing toch niet past
Na het onderzoek krijgt Rien een brace om zijn gebroken knie te beschermen en te laten genezen. Medisch gezien is dat logisch, maar thuis blijkt al snel dat de oplossing niet bij hem past. ‘s Nachts moet Rien naar het toilet en de brace zit hem daarbij in de weg. Hij begrijpt niet waarom hij hem moet dragen en doet hem daarom af.
'Hij dacht gewoon: ik moet naar de wc, dit is onhandig, ik doe hem af.' Nadat dit in de eerste nacht met de brace gebeurde, onderneemt Adriëtte direct actie. Gelukkig nemen ze het serieus en kan hij de dag daarna al terecht voor gips.
Voor Adriëtte laat dat zien waarom het dagelijks leven onderdeel moet zijn van een medische beslissing. Een behandeling kan op papier passend zijn, maar toch niet werken als iemand niet begrijpt waarom die nodig is of er in de praktijk niet mee uit de voeten kan.
Eerst contact, dan behandelen
Ook op de gipskamer is Rien onrustig. Er gebeurt veel en hij weet niet precies wat hem te wachten staat. Adriëtte blijft bij hem, wrijft over zijn rug en probeert hem gerust te stellen.
Als het gips er later definitief af mag, treft Adriëtte een medewerker die het anders aanpakt. Ze vraagt eerst hoe Rien contact maakt en wat hem kan helpen. Ze neemt de tijd en probeert aansluiting te vinden. 'Toen dacht ik: wow, dit is fijn. Ze maakte echt contact met hem.'
Juist dat kleine moment blijft Adriëtte bij. De medewerker zag niet alleen een patiënt met een gebroken knie, maar eerst Rien. Ze maakte contact met hem én stemde even af met Adriëtte. Zo ontstond ruimte om daarna te doen wat medisch nodig was.
Elkaars kennis nodig hebben
Voor Adriëtte is goede zorg daarom ook samenwerking. Zij en de begeleiding kennen Rien in het dagelijks leven. Ze weten wat hij kan, hoe hij communiceert en welke veranderingen in zijn gedrag iets kunnen betekenen. Zorgprofessionals beschikken juist over de medische kennis die nodig is voor zijn behandeling.
'Wij hebben de kennis over Rien. De zorgprofessionals hebben de medische kennis. We hebben elkaar nodig.' Daarbij gaat het volgens Adriëtte niet om wie gelijk heeft. Het vraagt vooral om nieuwsgierigheid naar elkaars perspectief. Familie en begeleiders moeten durven vertellen wat zij weten, terwijl professionals vragen kunnen stellen en uitleggen waarom een bepaalde behandeling nodig is. “De nieuwsgierigheid van beide kanten zou heel fijn zijn.”
Zelf heeft ze daar ook iets uit geleerd. Bij een ziekenhuisbezoek wil ze Rien zoveel mogelijk zelf laten doen, zonder belerend over te komen. Tegelijkertijd weet ze nu beter hoe belangrijk haar kennis soms is. 'Ik heb geleerd dat ik een belangrijke rol heb om het beeld van Rien over te brengen.'
Blijf hem zien
Als Adriëtte een boodschap mag meegeven, is die eenvoudig: 'Blijf Rien zien. Hij laat niet altijd van zich horen, maar hij is er wel.' Dat betekent niet alleen kijken naar zijn diagnose, zijn dementie of de medische handeling die moet gebeuren. Het betekent rustig uitleggen, kijken hoe hij reageert en vragen aan mensen die hem goed kennen wat zij zien. Soms blijkt dan dat een andere aanpak beter past.
Want passende zorg begint niet alleen bij weten wat je medisch moet doen. Het begint bij contact maken met de mens voor je.