Waarde van digitale zorg bepalen: wat telt mee?

Kwaliteit van leven, werkdruk, gebruiksvriendelijkheid en inclusiviteit zijn belangrijke aspecten van waardebepaling. Tegelijk vraagt de snelle technologische ontwikkeling, vaak ondersteund door AI, om nieuwe evaluatiemethoden. Deze zijn nodig omdat klassieke, langdurige onderzoeken niet altijd meer aansluiten.

Wat zijn ontwikkelingen rondom waardebepaling van digitale en hybride zorgtechnologie? En hoe zet je waardebepaling in als zorgorganisatie? We stellen Henk Herman, hoogleraar Value Based Digital Care Innovations aan de TU Eindhoven en expert digitale zorg bij Vilans, een aantal vragen.

Waarom is waardebepaling van digitale en hybride zorg juist nu zo belangrijk?

'Digitale zorg groeit snel, maar we moeten beter begrijpen wat technologieën daadwerkelijk opleveren. Zonder goede waardebepaling lopen we het risico dat we blijven experimenteren zonder structurele verbetering. Ook staat samenwerking centraal: met zorgorganisaties, onderzoekers en beleidsmakers. Door kennis te bundelen en te delen, voorkomen we dubbel werk en versnellen we de implementatie van bewezen innovaties. Daarom hebben we met verschillende partijen het Consortium Waardebepaling opgericht.'

Waarom is een andere manier van evalueren nodig?

'De snelheid van technologische ontwikkeling is een grote uitdaging. Onder andere door de invloed van AI verandert digitale en hybride zorg continu. In de praktijk zie je bijvoorbeeld dat er veel vergelijkbare pilots tegelijk lopen, terwijl de technologie intussen alweer doorontwikkelt. Dat maakt het lastig om resultaten goed te benutten. Klassieke, langdurige onderzoeken sluiten daar niet altijd meer op aan. Dat betekent dat je als organisatie flexibeler moet evalueren en vaker opnieuw moet kijken: werkt dit nog, en voor wie? Ook vraagt het om andere manieren van ervaringen ophalen, zeker bij kwetsbare cliënten en drukbezette zorgmedewerkers. Langdurige studies met traditionele vragenlijsten zijn dan niet altijd geschikt.'

Hoe kunnen zorgorganisaties met waardebepaling aan de slag?

'Zorgprofessionals merken vaak snel genoeg of een innovatie werkt, maar het is belangrijk om dat ook goed te onderbouwen. Waardebepaling helpt om zichtbaar te maken wat een technologie echt oplevert voor hun werk en voor cliënten. Daarmee kun je beter keuzes maken: waar ga je mee door, wat stop je, en wat schaal je op? Tegelijk is het belangrijk om ook naar de context te kijken: vaak gebruik je meerdere technologieën tegelijk, en die beïnvloeden elkaar. En denk ook aan bekostiging: welke waarde moet je kunnen aantonen richting financiers? Door daar vooraf over na te denken, vergroot je de kans op succesvolle implementatie.'

'Bij Vilans vinden we het belangrijk dat we kennis niet alleen ontwikkelen, maar ook toepasbaar maken voor de praktijk. Met waardebepaling doen we dat bijvoorbeeld met de Waardewaaier. Dit is een praktisch hulpmiddel dat zorgorganisaties helpt om op een gestructureerde manier zowel harde als zachte opbrengsten inzichtelijk te maken. Denk aan tijdswinst, maar ook aan werkdruk en kwaliteit van leven.'

Hoe wil Vilans kennis over en toepassing van waardebepaling blijven ontwikkelen?

'Ik verwacht dat waardebepaling in de toekomst gaat veranderen. Nu kijken we vaak nog achteraf of een innovatie waarde heeft, maar straks doen we dat veel meer tijdens het gebruik. Technologie verandert immers voortdurend, dus ook de waarde ervan is niet statisch. We zullen niet altijd meer achteraf gaan toetsen, maar vooraf richting geven. Niet alleen meten wat waarde was, maar mede vormgeven wat van waarde kan zijn.'

'Daarnaast gaan we beter kijken naar samenhang. In plaats van een losse toepassing beoordelen, kijken we naar combinaties van technologieën die samen nieuwe waarde creëren. Denk aan sensoren, eHealth en AI die met elkaar samenwerken. Dat vraagt om nieuwe manieren van denken en meten. Ook gaan we de stem van de gebruiker veel meer centraal zetten. We betrekken cliënten en zorgmedewerkers vaker en slimmer, op manieren die bij hen passen en niet belastend zijn. Daardoor krijgen we een completer beeld van wat in de praktijk echt belangrijk is.'