Van zorgen vóór naar zorgen dát: succesfactoren voor reablement

Vier bouwstenen voor duurzaam reablement 

Om reablement duurzaam toe te passen zijn verschillende succesfactoren van belang. Vilans verzamelde deze op basis van ervaringen van organisaties die deelnamen aan lerende netwerken rondom reablement. Het gaat om factoren die ervoor zorgen dat reablement geen tijdelijk project blijft, maar een vanzelfsprekende manier van werken wordt. Vier elementen staan centraal: 

1. inspirerend leiderschap en een gedeelde visie
2. een ondersteunende structuur en procesinrichting
3. een lerende en samenwerkende teamcultuur
4. het zichtbaar maken van resultaten

Samen betekenis geven aan reablement 

Een heldere en breed gedragen visie op reablement vormt de basis voor een succesvolle implementatie. Die visie ontstaat niet alleen op papier of in beleidsdocumenten, maar vooral in gesprek en samenwerking met medewerkers, cliënten, mantelzorgers, vrijwilligers en ketenpartners. Door deze groepen vanaf het begin te betrekken, ontstaat een gezamenlijk beeld van reablement én eigenaarschap binnen de organisatie.

Reablement heeft twee kanten. Enerzijds is er het gedachtegoed: uitgaan van eigen regie, zelfstandigheid en mogelijkheden van de zorgvrager. Anderzijds is er de interventie: een gestructureerde, programmatische aanpak om dit gedachtegoed in de praktijk te brengen. Bijvoorbeeld via een methode als Langer Actief Thuis zoals in Midden-Brabant door veel organisaties, zoals Rivas Zorggroep, wordt gebruikt. In dit praktijkverhaal lees je hoe zij de methode gebruiken. Organisaties maken hierin een bewuste keuze. Werken zij vooral vanuit de filosofie, of kiezen zij daarnaast voor een expliciet interventieprogramma? Welke keuze ook wordt gemaakt, belangrijk is dat reablement aansluit bij de kernwaarden van de organisatie. Dan voelt het namelijk niet als een extra taak, maar als een vanzelfsprekende manier van werken.

Bestuurders en managers laten leiderschap zien door zelf het goede voorbeeld te geven. Zij nemen niet over wat medewerkers zelf kunnen, maar geven ruimte en vertrouwen en stimuleren gezamenlijk leren. Ze creëren een cultuur waarin ontwikkelen, experimenteren en reflecteren normaal zijn, en waarin fouten maken mag en leidt tot leren. 

Reablement verankeren in structuur en organisatie 

Reablement werkt het best wanneer het wordt gezien als een doorlopende beweging, en niet als een tijdelijk project met een vaste start- en einddatum. Tegelijkertijd helpt het om te beginnen met een duidelijke structuur. Veel organisaties beginnen met een multidisciplinaire werkgroep, bijvoorbeeld met een wijkverpleegkundige, ergotherapeut en manager. Daarnaast is er vaak een stuurgroep met management en directie, die de koers, voortgang en financiën bewaakt. 

Aansluiten bij bestaande initiatieven binnen de organisatie voorkomt versnippering en vergroot de herkenbaarheid. Door reablement te verbinden aan lopende thema’s zoals welzijn, de Schijf van Vijf, Positieve Gezondheid, technologie of samenwerking met naasten, wordt het ervaren als een logische verdieping van wat er al gebeurt.

De visie op reablement moet zichtbaar worden in het dagelijks werk. Dat betekent dat zelfredzaamheid, eigen regie en activerend werken worden vertaald naar beleid en werkprocessen, functiebeschrijvingen en competentieprofielen, en een plek krijgen in werving, onboarding en scholing. Zo wordt reablement verankerd in het DNA van de organisatie en niet afhankelijk van individuele bevlogenheid. 

Waar het echt gebeurt: teams in beweging 

De echte verandering vindt plaats in de teams. Ambassadeurs spelen hierin een belangrijke rol. Door per team bijvoorbeeld twee kartrekkers aan te wijzen en hen tijd en ruimte te geven om actief met reablement bezig te zijn, ontstaat een netwerk van inspiratie, reflectie en onderlinge ondersteuning. 

Succesvolle organisaties: 

• beginnen klein, met gemotiveerde teams die fungeren als proeftuin; 
• gebruiken deze teams als leeromgeving én als bron van nieuwe ambassadeurs; 
• zorgen voor een helder en consistent proces voor het eerste gesprek met de zorgvrager, waarin doelen, mogelijkheden en motivatie centraal staan. 

Leren gebeurt niet alleen individueel of binnen teams, maar ook tussen teams. Door ervaringen, casuïstiek en dilemma’s structureel te delen, verspreiden goede oplossingen zich sneller. Het delen van successen, ook kleine stappen, vergroot trots en motivatie. Het bespreken van situaties die minder goed gingen laat zien dat leren normaal is en dat fouten maken mag.

Scholing en coaching ondersteunen medewerkers bij het werken volgens de principes van reablement, bijvoorbeeld via trainingen in motiverende gespreksvoering. Daarnaast is goede samenwerking met andere disciplines en externe partners belangrijk, zodat expertise tijdig kan worden ingezet. Medewerkers moeten ook ruimte ervaren om te experimenteren, te reflecteren en te leren. Dit vraagt om vaste momenten van gezamenlijke reflectie, zoals MDO’s of casuïstiekbesprekingen. Daarin worden ervaringen gedeeld en oude patronen stap voor stap losgelaten. 

Impact van reablement zichtbaar maken 

Duurzame verandering vraagt om inzicht. Door zowel het proces als de resultaten te monitoren, wordt duidelijk of de organisatie doet wat is afgesproken en wat dit oplevert voor cliënten, medewerkers en de organisatie. Begin hierbij eenvoudig en kleinschalig, bijvoorbeeld met een pilot, zodat de meetlast beperkt blijft en de opbrengst relevant is. 

Minstens zo belangrijk als meten, is het terugkoppelen van resultaten. Laagdrempelige feedback helpt teams om te leren, gemotiveerd te blijven en de impact van hun werk te ervaren. Door regelmatig te communiceren over voortgang, ervaringen en opbrengsten blijft reablement zichtbaar en levend. Dat motiveert en draagt bij aan werkplezier. 

Financiële puzzels rond reablement 

Reablement als interventie vraagt tijd en geld, onder andere omdat het domeinoverstijgend is en nog niet goed past binnen bestaande financieringsstromen. Veel organisaties starten daarom met pilots, subsidies of eigen middelen. Op landelijk en regionaal niveau wordt gewerkt aan betere vormen van financiering en samenwerking. In het praktijkverhaal Financiering van reablement: hoe zit het? lees je meer over de verschillende mogelijkheden.