Waarom een kennisinfrastructuur onmisbaar is voor zorgtransities
Gepubliceerd op:
De zorg is volop in beweging. In alle regio’s wordt gewerkt aan nieuwe manieren om zorg en ondersteuning beter te laten aansluiten bij wat mensen nodig hebben. Denk aan passende zorg, reablement en integrale samenwerking tussen zorg, welzijn en het sociale domein. Die transities leveren niet alleen nieuwe werkwijzen op, maar ook veel kennis. De vraag is hoe we ervoor zorgen dat die kennis behouden blijft, gedeeld wordt en op andere plekken opnieuw kan worden benut.
In een interview met Zorginstituut Magazine deelt Vilans-bestuurder Mirella Minkman haar visie op de toekomst van de zorg. Een belangrijk onderdeel is het belang van een duurzame kennisinfrastructuur, zodat lessen uit zorgtransities behouden blijven en anderen daarop kunnen voortbouwen.
Zorgtransities leveren veel kennis op
Een zorgtransitie verloopt zelden precies zoals vooraf bedacht. Onderweg ontdekken professionals en samenwerkingsverbanden wat werkt, wat niet werkt en welke aanpassingen nodig zijn. Juist dat leerproces is waardevol. Mirella stelt in het interview dat er vaak nog een duurzame kennisinfrastructuur ontbreekt om lessen uit transformaties vast te houden en verder te brengen. Het gaat bij transformatie daarom niet om vooraf alles vast te leggen in indicatoren. Je leert juist onderweg. De kennis die daarbij ontstaat, kan ook voor andere regio’s en organisaties van grote waarde zijn.
Dat vraagt om een andere manier van kijken naar kennis. Niet alleen de uitkomsten van een experiment zijn relevant. Ook de ervaringen tijdens het proces, de keuzes die zijn gemaakt en de omstandigheden waaronder een aanpak wel of niet werkt, vormen belangrijke kennis voor de toekomst.
Regio’s leren van experimenten
Steeds meer regio’s werken aan hun eigen oplossingen voor complexe vraagstukken. Dat is logisch: iedere regio heeft een eigen populatie, netwerk en context. Tegelijkertijd hoeven regio’s niet telkens opnieuw het wiel uit te vinden. Wat in de ene regio wordt geleerd, kan een vertrekpunt zijn voor een andere regio. Daarvoor is het nodig dat kennis vindbaar en toegankelijk is. Anders blijven waardevolle lessen besloten binnen projecten, organisaties of regionale samenwerkingsverbanden.
Mirella vergelijkt een goede kennisinfrastructuur met het spoorwegennet. Als mensen met de trein reizen, gaan ze ervan uit dat de rails er liggen. Zo vanzelfsprekend zou ook de infrastructuur voor kennis moeten zijn: aanwezig en betrouwbaar, zodat professionals kunnen voortbouwen op wat al bekend is.
Passende zorg vraagt om lerend vermogen
De beweging naar passende zorg vraagt meer dan het invoeren van nieuwe werkwijzen. Het vraagt om het vermogen om voortdurend te leren en de zorg aan te passen aan wat mensen en de samenleving nodig hebben. Dat betekent ook dat kennis uit verschillende bronnen bij elkaar moet komen. Wetenschappelijke kennis is belangrijk, maar ook professionele kennis en ervaringskennis zijn nodig om te begrijpen wat in de praktijk werkt en wat mensen daadwerkelijk helpt. Een lerend zorgsysteem gebruikt die verschillende vormen van kennis om steeds verder te verbeteren. Zo wordt een experiment niet alleen een tijdelijke aanpak, maar een bron voor verdere ontwikkeling.
Zonder borging raakt kennis versnipperd
Daar ligt tegelijkertijd een risico. Veel zorgtransities worden uitgevoerd in tijdelijke programma’s en samenwerkingsverbanden. Wanneer een project stopt, een subsidie eindigt of betrokken mensen vertrekken, kan ook de opgebouwde kennis verloren gaan. Mirella constateert dat samenwerkingen zonder goede governance kwetsbaar blijven: initiatieven kunnen afhankelijk worden van een paar bevlogen mensen. Zodra zij vertrekken of de tijdelijke financiering stopt, kan ook de samenwerking verdwijnen.
Hetzelfde geldt voor kennis. Als niet vooraf en tijdens een transitie wordt nagedacht over het vastleggen, ontsluiten en toepasbaar maken van kennis, wordt betrouwbare kennis moeilijk vindbaar. Daarmee ontstaat het risico dat organisaties opnieuw oplossingen ontwikkelen die elders al zijn onderzocht of toegepast.
Een kennisinfrastructuur als onderdeel van de transitie
Een kennisinfrastructuur is daarom geen extra voorziening naast de transformatie. Het is een voorwaarde om de beweging duurzaam te maken. Zoals Mirella stelt in het interview met Zorginstituut Magazine: er ontbreekt nog vaak een duurzame kennisinfrastructuur om lessen uit transformaties vast te houden en verder te brengen. Een infrastructuur die ervoor zorgt dat nieuwe kennis niet alleen wordt verzameld, maar ook wordt ontsloten, gedeeld en toepasbaar gemaakt.
Er ontbreekt nog vaak een duurzame kennisinfrastructuur om lessen uit transformaties vast te houden en verder te brengen.
Daarbij gaat het om meer dan het verzamelen van publicaties en onderzoeksresultaten. Het gaat om het verbinden van wetenschappelijke kennis, professionele kennis en ervaringskennis én om het toegankelijk maken daarvan voor de mensen die ermee aan de slag moeten.
Vilans ziet hier een belangrijke opgave
Voor Vilans ligt hier een belangrijke opgave. Als kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning willen we bijdragen aan een zorg die blijft leren en ontwikkelen. Dat betekent niet alleen nieuwe kennis ontwikkelen en bestaande kennis verzamelen, maar er ook voor zorgen dat kennis daadwerkelijk haar weg vindt naar de praktijk.
De beweging naar passende en integrale zorg kan alleen duurzaam zijn als we leren van wat er onderweg gebeurt. Als regio’s van elkaar kunnen leren. En als professionals kunnen voortbouwen op kennis die al beschikbaar is. Een duurzame kennisinfrastructuur helpt om die beweging vast te houden. Zo wordt wat vandaag in een regio wordt geleerd, ook morgen en op andere plekken bruikbaar.