AI-chatbots en zelfredzaamheid in de zorg

Uit een verkenning in 2025 blijkt dat mantelzorgers AI-chatbots al op verschillende manieren inzetten voor zorgtaken: als kennisbron, als assistent of als dagboek. Interviews met mantelzorgers zijn anoniem samengevat in de verhalen van Youssef, Carla en Annemiek. Hoe zetten zij chatbots in en wat zijn de risico’s hiervan?

Drie gebruikersverhalen over AI-chatbots

AI-chatbots als dagboek

Welke kansen én welke risico’s bieden AI‑chatbots? Annemiek is mantelzorger voor haar man Kees, die multiple sclerose heeft. Ze gebruikt een AI-chatbot ter ondersteuning, als een soort dagboektherapie.

Verhaal Praktijkverhaal

AI-chatbots als assistent

Onderzoekers van Vilans spraken met mantelzorgers die AI-chatbots gebruiken voor zorgtaken. Carla zorgt voor haar moeder met beginnende dementie. Ze gebruikt een chatbot vooral voor praktische en zakelijke taken om tijd en stress te besparen.

Verhaal Praktijkverhaal

AI-chatbots als kennisbron

Welke kansen én welke risico’s bieden AI‑chatbots? Youssef is mantelzorger voor zijn jongste zoon, die een meervoudige beperking heeft. Hij gebruikt een AI-chatbot om medische informatie begrijpelijk te maken.

Verhaal Praktijkverhaal

Mantelzorg en AI-chatbots: kansen en risico’s

Hoe gebruiken mantelzorgers AI-chatbots? Onderzoekers van Vilans spraken hierover met mantelzorgers. Hun ervaringen lees je in drie verhalen die zijn gemaakt door ervaringen uit meerdere interviews samen te voegen.

Verhaal Praktijkverhaal

In 2025 voerde Vilans daarnaast een literatuurverkenning uit naar het gebruik van openbare AI‑chatbots rondom zelf- en samenredzaamheid. We richtten ons met name op advies over zorgvragen en instructies bij zorgtaken. 

Risico op foute antwoorden of instructies 

Uit dit onderzoek blijkt dat openbare AI‑chatbots in veel gevallen redelijk goede en kloppende informatie geven. Maar ze geven ook regelmatig foute of onvolledige antwoorden, met foutpercentages die soms oplopen tot 20%. 

Dat lijkt misschien niet veel, maar de gevolgen kunnen groot zijn. In sommige gevallen leidde onjuiste informatie tot verkeerde beslissingen en zelfs gevaarlijke situaties. Bijvoorbeeld wanneer een chatbot slecht reageert op iemand met suïcidale gedachten of geen goede informatie geeft bij een crisissituatie. 

In een aantal onderzoekssituaties zou opvolging van deze fouten zelfs tot ernstige of levensgevaarlijke situaties hebben geleid. 

Gecontroleerde onderzoekssettings 

Veel van deze onderzoeken waren uitgevoerd in een gecontroleerde setting. Dit betekent bijvoorbeeld: zorgvuldig geformuleerde vragen, speciale onderzoeksversies van chatbots of instructies en training vooraf. Er is nog weinig onderzoek naar wat er gebeurt wanneer mensen in het dagelijks leven, zonder training, een publieke chatbot zoals ChatGPT gebruiken voor zorgtaken. Daarom weten we ook nog niet goed hoe dit gebruik invloed heeft op de zorgdriehoek: cliënten, mantelzorgers en zorgprofessionals. Ook de lange termijneffecten zijn hier nog onbekend.   

Vervolgonderzoek naar het effect op de zorgdriehoek 

Vanuit Vilans vinden we het belangrijk om snel meer te leren over de impact van het gebruik van AI-chatbots in de praktijk, zowel positief als negatief. Daarom doen we in 2026 een verkenning naar het gebruik van AI-chatbots binnen de zorgdriehoek. De focus van de verkenning ligt op de invloed van het gebruik van AI-chatbots op cliënten, mantelzorgers en zorgverleners. En hun onderling contact: wat doet dit met de interactie tussen cliënt, mantelzorger en zorgprofessional? Draagt het bij aan zelf‑ en samenredzaamheid, of vergroot het juist de druk? En hoe zorgen we dat het verantwoord gebruikt wordt? 

AI zinvol inzetten

Wat in ieder geval al duidelijk is, is dat we binnen de zorg(driehoek) meer met elkaar in gesprek moeten gaan over AI-chatbots en hoe deze technologie zinvol en verantwoord kan worden ingezet, met zo weinig mogelijk negatieve effecten. Ook voor zorgorganisaties ligt een belangrijke vraag hoe zij hierin een actieve rol kunnen pakken.