Van hond tot gps: innovaties voor meer bewegingsvrijheid vergeleken

Onderzoekers van Vilans vergeleken drie innovaties die in verpleeghuizen de bewegingsvrijheid van bewoners kunnen vergroten:

1. contacthonden
2. robothonden
3. gps-trackers

Uit het onderzoek blijkt dat deze innovaties inderdaad bijdragen aan dit doel. Maar ze doen dit wel elk vanuit een eigen invalshoek en met eigen randvoorwaarden en effecten.

Combinaties kansrijk

Je kunt daarom die innovaties niet los zien van het werkproces waarin zij worden ingezet, stellen de onderzoekers. In hun onderzoek: ‘Voor alle innovaties gelden vergelijkbare stappen. Breng behoeften en levensgeschiedenis van de bewoners in kaart, voer multidisciplinair overleg, maak duidelijke afspraken over verantwoordelijkheid en evalueer de inzet periodiek.’ In de toekomst zien de onderzoekers kansrijke combinaties van innovaties zoals de inzet van een contacthond in combinatie met een gps-tracker bij grotere wandelafstanden.

Veilig en betekenisvol

Ze pleiten ervoor om een duidelijke visie te combineren met maatwerk dat aansluit bij de behoeften van bewoners. Dit vraagt om professionele afwegingen. Zo kunnen sociale en technologische innovaties bewust en passend per situatie worden ingezet. ‘Op die manier kunnen zorgorganisaties bewegingsvrijheid op een veilige en betekenisvolle manier vormgeven binnen de intramurale ouderenzorg’, staat in het onderzoek.

De verkenning (te vinden bij Downloads op deze pagina) beschrijft hoe Aafje en Anna Zorggroep gebruik maken van contacthonden, Vitalis experimenteert met een robothond en eerder onderzoek naar gps-trackers. Het werkproces voor de inzet van deze verschillende innovaties is in de verkenning overzichtelijk op een rij gezet.

De innovaties die in het onderzoek centraal stonden

Contacthonden

Een contacthond is een speciaal getrainde hond een verpleeghuis inzet voor psychosociale en welzijnsgerichte interventies. De hond kan contact, interactie en activiteit uitlokken bij bewoners. De hond nodigt uit tot aanraken, praten en bewegen en biedt zintuiglijke prikkels die bewoners helpen meer in het ‘hier en nu’ te zijn. Je kan een contacthond bijvoorbeeld inzetten bij bewoners met affiniteit met dieren en voldoende fysieke mogelijkheden om de hond uit te laten.

Robothonden

Robothonden zijn een (nog experimentele)technologische toepassing die qua vorm en gedrag is geïnspireerd op echte honden. De ouderenzorg verkent deze innovatie als alternatief voor of aanvulling op levende dieren, om bewoners te activeren en sociaal contact te stimuleren. Robothonden kunnen reageren op beweging of aanraking en daarmee interactie uitlokken. In een pilot reageren bewoners positief op de robothond. In de toekomst zouden robothonden bewoners kunnen begeleiden bij een wandeling en helpen met het vinden van de route naar huis.

Gps-trackers

Deze trackers zijn technologische hulpmiddelen die met gps de locatie van een persoon in op dat moment kunnen bepalen. Verpleeghuizen zetten gps-trackers in om bewoners meer vrijheid te bieden om zelfstandig naar buiten te gaan, terwijl zorgmedewerkers of familie op afstand toezicht houden. Zij zijn vooral een veiligheidsvoorziening en maken het bijvoorbeeld mogelijk dat bewoners met dwaalrisico zelfstandig naar buiten kunnen gaan, zonder voortdurende begeleiding.

Deze drie inzichten komen naar voren

1. Innovaties moeten aansluiten bij individuele behoeften en context

Contacthonden, robothonden en gps-trackers dragen elk op een andere manier bij aan het vergroten van bewegingsvrijheid. Of een innovatie past, hangt sterk af van persoonlijke voorkeuren, het ziektebeeld en de levensgeschiedenis van de bewoner. Deze innovaties vragen daarom om maatwerk. De verkende organisaties beoordelen eerst of en hoe een innovatie aansluit bij de individuele situatie van de bewoner.

2. Innovatie vraagt om duidelijke afspraken en verantwoordelijkheden

Het gebruik van deze innovaties vraagt per type om andere organisatorische afspraken. Bij gps-trackers gaat het bijvoorbeeld om opvolging bij incidenten en verantwoordelijkheden bij dwalen. Bij contacthonden spelen vragen over eigenaarschap, kosten, inzetduur en verzorging die bijvoorbeeld in contracten worden vastgelegd. Voor robothonden moeten afspraken worden gemaakt over beheer, onderhoud en financiering.

3. Sociale en technologische innovaties leveren verschillende typen waarde op

Contacthonden en robothonden dragen vooral bij aan welzijn, motivatie, sociale interactie en het ervaren doel om naar buiten te gaan. Gps-trackers richten zich primair op veiligheid, risicobeheersing en zelfstandigheid mogelijk maken binnen afgesproken kaders. Deze waarden zijn niet uitwisselbaar, maar aanvullend. De innovaties kunnen elkaar versterken, bijvoorbeeld een contacthond die motiveert en oriënteert, met een gps-tracker die veiligheid borgt bij langere wandelingen.